Nart Efsaneleri Sözlüğü (Osetçe) B.2

Categories: Mitoloji.

Ara 30, 2015 // By:admin // No Comment

Н
Нагъы арынг – зæрæдты найынæн-иу кæй дардтой фыдæлты заман,
ахæм сæрмагонд бæлæгъ.
Нахæтбос  –  саргъыгоппыл  фæстæрдыгæй  цы  гæрз  фидаргонд
вæййы, уый – барæджы нымæт кæнæ ‘ндæр исты дзаума абæттынæн.
Хæмыц  ницы зыдта Уырызмæджы хинæн, æмæ рифтæгтæ йæ  фæсарц
нахæтбосыл абаста.
Нæрæмон  –  æнцой  чи нæ зоны, басæттæн  кæмæн  нæй,  чысыл
мастæн  дæр  чи  нæ быхсы, ахæм лæг; ныфсджын, æхсарджын.  Нарты
гуыппырсартæй афтæ хуыдтой фыдздзаджы-фыдздзагдæр  Борæйы,  стæй
Сосланы дæр уыйфæстæ.
Нæхстæрон – балцыты чи хæты, ахæм лæг, бæлццон лæг.
Ныв – ам – æндæрг.
Цæуынц, фæлæ нал уынынц зæронд лæгæн йæ ныв дæр.
Ныхвæр – къухдарæн-цæг.
Сгуы   йæм  авæрдтой.  Уæрхæг  ысгуыйы  кæроныл  йæ  ныхвæр
асагъта, æмæ йæ уыцы иу зыввытт фæласта.
Нымдгæнгæ – æфсæрмытæгæнгæ.
Араст и ныхасы астæуты нымдгæнгæ.

Р
Разагъдылæг   –   йæ  хорзы  кой  дардыл  кæмæн   айхъуыст,
æмбисондæн чи баззад, ахæм лæг; куырыхон, дзырддзæугæ.
Рæхст – дæсны.
Ронг   –  нæртон  нозт,  йеууæй  кæй  кодтой,  ахæм;  карз,
мыдæмхæддзæ.
Рынгæхсад – хæрзæхсад.

С
Сагъадахъ – фатæй æхсынæн цыдæриддæр хъæуы – фатæй, æрдынæй
– уыдон сеппæт дæр иумæ, иу агъуды æвæрдæй.
Садвæн-зæппадз   –  хæсты  чи  фæмард,  æмæ-иу   иумæ   кæй
бавæрдтой, уыдоны зæппадз.
Сартæнзæт – хъуазтæм сидæн уадындз.
Систа йæ сартæнзæт Хæмыц, æмæ дзы ныууасыди.
Сарыхъæрзæн   –  таурæгътæм  гæсгæ  –  дæлимонты   зындонмæ
бахизæн.
Саси – фосы низ, арæхдæр дзы рынчынкæнынц лыстæг фос.
Уæд саг суадонмæ азгъордта. Уæрхæг йæ размæфæци ‘мæ суадоны
саси акодта. Банызта дзы саг æмæ хуыфын райдыдта.
Саубарæг – давджытæ ‘мæ æвзæргæнджыты бардуаг. Йæ бынат  ын
таурæгъгæнæг амоны Уæлладжыры, Бызыхъæуы уæле иу бæрзонд къæдзæх
и, æмæ уым, лæгæты.
Саууæфт – сау тын.
Сатана  саууæфт байтыдта мæсыгыл, æмæ йæхи æвдисгæ дæр  нал
кодта адæммæ.
Сæдгæрсыф  –  таурæгътæм гæсгæ – цавæрдæр кæрдæджы  мыггаг,
æвдадзыхос чи у, ахæм.
Сæдгæрсыф рафыцын хъæуы доны, æмæ дзы куыддæр, чи  бакуырм,
ахæм лæг йæхи æрыхса, афтæ ракæсдзæн йæ цæстытæй.
Сæйраг – хæххон хæдзары цары цы рудзынг вæййы, уый.
Сæмпæрчъитæ  – фырзæрондæй чи ныххæррæгъ, æмæ скæнынмæ  дæр
чи нал бæззы, ахæм æрчъитæ.
Цы    загътаид   Сослан?   Скодта   йæ   сæмпæрчъитæ,    йе
скъуыдтæдарæс,  æркодта  йæ фæлдæхтхуд йæ  хъоппæгцæстытыл,  æмæ
ратардта Нарты фос.
Сæргъуын – кæнгæдзыггутæ, сæрыхил.
Сæргъуын ыл æркодтой.
Сæрзæнт – æфсæн худ, така.
Зæрисæры   чызгæн  йæ  сæрзæнт  æрхауди,  æмæ  йæ  дзыггутæ
‘ркалдысты.
Сæрыл – æхсидын.
Сенкард  – уæззау æхсаргард, иу къухæй сисæн кæмæн нæй  æмæ
дыууæ къухæй архайын кæмæй хъæуы, ахæм.
Сера – царвцæгъдгæйæ гарзы сæрыл цы хæлын баст вæййы, уый.
Нарты  Хуро базæронд и. Фесты йæ царды райдзаст бонтæ.  Æмæ
‘руайын райдыдта ныр хус серайы хуызæн.
Сетæнвадæн – таурæгъмæ гæсгæ – Донбеттырты науы рахизæн, йæ
раззаг хай.
Сехыгопп – Сехыхохæн йæ сæр, йæ цъупп.
Сехыгоппыл хаугæ фæцу.
Сисдзæф – сискъулы цы хуынкъ вæййы, уый – фатæй кæнæ топпæй
æхсынæн.
Сидæнхъæз – сагтæм сидæн хъæзæйконд уадындз.
Старц – æфсæн лæдзæг, арц.
Стуан – стауæн; чысыл фыййаггонд, амæнтæн, ызмæнтæн.
Суанг – нарæг рагъ.
Лæппу  иу  суангыл  ысуайы, иннæйыл дæлæмæ  ‘руайы,  халоны
цъæхахст, уарийы ‘хситт ыскæны.
Султæрхæг – таурæгъмæ гæсгæ – й’ алыварс арт кæмæн фæсудзы,
æмæ æддагон искæмæн бацæуæн кæмæ нæй, ахæм тæрхæг дæлдзæхы.
Султъы – хусгонд æмæ фæздæгдзыд æрчъиаджы даргъ уадздзаг.
Суанцъæт  –  хæдзары  дзаума, аг æвæрд  кæуыл  вæййы,  ахæм
æфсæйнаг тæлы. Суанцъæт лæууы æртæ къахыл.
Суанцъæтыл аг авæрдтой, арт ыскодтой æмæ тæрхъусы æнæхъæнæй
ныппæрстой аджы.
Схондур  –  æхсондур, тынг фидар æмæ хъæбæр дур. Æфсæйнаджы
гæбазæй йæ куы ‘рцæвай, уæд йæ цæхæр акæлы. Арт æмæ-иу дзы  зынг
æппæрстой ахæм дурæй.
Схъæр – кæрц.
Сылæгъдæг – афтæ хуынди устыты фарс рагон ирон хæдзары.
Сылæг мигъ – тæнæг мигъ.
Сылыстæг  –  уома  сылгоймаг-адæм. Нарты сылыстæг  –  Нарты
сылгоймæгтæ сеппæт иумæ – усæй, чындзæй чызгæй.

Т
Тæгъдызæй – тыхджын къæвда, æрæгмæ чи банцайы, ахæм.
Тæзгъылкъæвда – тыхджын уарын, æнæ их æмæ æнæ мит.
Нартыл тæзгъыкъæвда рацыд, æмæ лæсæнтæ кодта бæстæ.
Тæзгъыдон  –  уарыны дон; ыстыр къæвдайы фæстæ  æрхыты  ‘мæ
лæнчыты чи раивылы, ахæм дон.
Нарты  сæр Уырызмæг уыди. Ныр æнæ Уырызмæг Нартыл тæзгъыдон
цæуы. Æмæ Нарты куы хæрдмæ ласы, куы – уырдыгмæ.
Тыртына – æхсæрæг, цъил.
Маргъуыдзмæ  уыди тыртына, й’ алы хъуын дæр æрттивгæ  кæмæн
кодта.
Тæрхъусырын – низы хатт. Зæрдæхъæрмттæ ‘мæ дзы суртæ  кæнын
райдайы – таурæгътæм гæсгæ – уыцы низæй чи фæрынчынвæййы, уый.

У
Уагуадзæн  афон  –  фæлладуадзæн рæстæг райсомæй,  бонрæфты
кæнæ изæрырдæм.
Цæуы Æвдзæрæн. Уагуадзæн афон æрбахæддзæ ‘мæ дзуры…
Уадæхсин – уад æмæ тымыгъты бардуаг.
Уадид – уайтагъд, æвиппайды.
Чызг аскъæфта рæхыс йемæ, æмæ сæхимæ ныххæддзæ уадид.
Уадымс – рог, фæлмæн дымгæ.
Уазисæн  – уазджытæ-иу фысыммæ кæм æрхызтысты, уыцы хæдзар,
кæнæ уат, кæнæ хицæн хатæн.
Уазæджы  ныхæстыл  ма дар, фæлæ йæ уазисæнмæ  акæн  æмæ  иу
комдзаг уæддæр ыскæна.
Уацамонгæ  (Нартамонгæ, Амонгæ) – раст  æмæ  хæрам  æвзарæн
ыстыр  куыси, кæхц, авд хатæны кæмæн уыди, ахæм. Æндæр æмæ æндæр
таурæгъгæнджытæ  та  зæгъынц: Уацамонгæ уыди  дзаггара,  цæхгæр,
мигæнæн.
Уæзæг – фыдæлты зæхх, рагон цæрæнбынат; зæронд уæлмæрд.
Маргъуыдз бавæрдта йæ мады Царциаты уæзæджы, йæ ус  æмæ  йæ
фыртæн та уæзæг ыскодта.
Уæластæн – астæй  уæлæмæ, къуырийæ фылдæр.
Уæластæн ма Сослан æртæ боны фæхатти.
Уæлæндыг  – рагон ирон хæдзары, астæуæй, къонайы  сæрмæ  цы
тымбыл хъæд ауыгъд вæййы, уый – рæхысауындзæн.
Ударм – сугсæттæн къодах.
Уололи  –  хъæддаг цъиу, асæй у уарийæ чысылдæр. Зæрдæ  дзы
уынгæгкæны, ахæм уастæй фæуасы æхсæвыгон хæхты, бæстæ  иуыл  куы
‘рсабырвæййы,   уæд.  Хонынц  ма  йæ  хуырымцъиу   дæр.   Ноджы:
мысырыхъуг.
Уыгæс – авд куырисы иумæ амадæй.
Уыргъы – æгуыдзæг, зæрдæсаст, æнæныфс.
Уырындыхъбандон – зырнæйзылд æмæ нывæфтыд бандон.
Æвдзæрæн  бацыди  мидæмæ, арфæ ракодта ‘мæ уырындыхъыздухгæ
бандоныл рабадти.

Ф
Фастыхадзы  – адæм зондæй кæй фæрсынц, ахæм лæг;  уынаффæйы
лæг.
Фатвæ – лæгæй-лæгмæ хæст.
Фатгард – залдзæглыггæнæн цыбыр цыргъаг.
Фатдзыг – фæттæ ‘фснайд кæм вæййынц, ахæм мигæнæн.
Тыраныфцæджы уæйыджы фатдзыгæй æртæ фаты систа.
Фаткæрддзæм – фатгарды агъуд.
Фатфæдисон  –  фæдисы цыд цы фат æркæны, уый.  Фаты  хуызæн
тагъд; фæдисы нысан.
Фæлвынæй – æрдæгфынæй.
Фæлмзæвт – фæлмæн зæвæт, фæлмæнвад.
Бæргæ  дын хъомыл кодтон мæ гуыбыны, тыхгæнæг тых кæмæн  не
скодтаид, ахæм гуырд, фæлæ мæ цæгаты куы райгуыра, уæд  фæлмзæвт
уыдзæни.
Фæрак  – хор куы æрыссынц, уæд ма хорынæмгуытæн сæ цъæрттæй
цы аззайы, уый; цъата.
Æхсæвы мын фæрæктæ астыдтой доныл.
Фæсахсæн,   сахсæн  –  бæхы  раззаг  къæхтæ   цы   бæттæнæй
бабæттынц,  уый. Бæхыл сахсæн куы сывæрай, уæд ын дардмæ  ацæуæн
нал вæййы.
Фæсацæф – фæстейæ цæф.
Фæхсбандон – фахсфæйнæгæй бандон.
Феххæлын  – ысзагъд кæнын. Феххæлдзæн – уома дыл  æвиппайды
йæ маст акалдзæн.
Мæ  фыдæн  куыддæр ыской кæнай, мæ хомæ ‘рцыдтæ, уый,  афтæ
дæм феххæлдзæн.
Фидиуæн   –   фидиуæг  кæцæй  фæхъæркæны,  уыцы   бынат   –
уæлкъуыбыр, бæрзонд ран. Нартæн уыд кæрдгæ-амад даргъ мæсыг, æмæ
уый дæр хуыдтой афтæ.
Фидиуæг фидиуæны сæрмæ схызти ‘мæ ныхъхъæркодта.
Фугæ  – къутæрбæлас, залгъæдæй чысыл ыставддæр, зайы  хæхты
бæрзæндты.

Х
Харæ – цыллæ-хъуымац, зынаргъ хъуымац.
Фæсахсæвæр   ын   сыгъдæг  зæлдаг-æмæ   харæхуыссæнты   уат
бакодтой, æмæ уый дæр йæхи йæ уатыл ауагъта.
Хæлцдон  –  фæндаггон хызын, бæлццон лæгæн-иу  йæ  фæндаджы
хардз цы хызыны уыди, уый.
Æфсæндзых  бæхты хъустæй фæйнæ слыгкодта, æмæ  цæ  хæлцдоны
ныппæрста.
Хæлцон – 1) ахсæн, уæцъæф. 2) хызыны хуызæн чысыл исты.
Хæрæмигъ – сау мигъ.
Хæрæгкъæл – донхæссæн къæлæт.
Хæрвæг – цæстытыл чи ауайы, ахæм ныв, æндæрг.
Бедуха  хæрвæг  æрбаппæрста  ‘мæ  Сосланы  раз  атади  уыцы
хæрвæг.
Хæстмаст – мæстыгæр, фидисæн дæр æмæ чысыл уайдзæфæн дæр чи
нæ фæразы, æфхæрдæн чи нæ бары, ахæм; зындарæн. Хæстмаст Быцентæ
зæгъгæ нæм ахæм ныхас дæр Нарты дугæй баззад.
Хæтæл  –  топп.  Фыдæлты заман ирон  адæм  топп  зæгъгæ  нæ
дзырдтой, фæлæ хæтæл: хъримаг хæтæл, прангаг хæтæл.
Хогонд – кæнгæхо.
Хуры чызг Батырадзæн хогонд уыди.
Хурæрзылд – иу афæдз Нарты нымадæй.
Хурмæдзых  –  хурмæкæсæн мæсыг, йæ рудзынг  хурыскæсæнырдæм
арæзт кæмæн уыд, ахæм сæрмагонд мæсыг.
Хуры ‘рбафтауцмæ – уома хуры скастмæ.
Хуыдым – дон арф кæм вæййы, æмæ зилгæ кæм фæкæны, ахæм ран.
Хуыдымыкæсаг зæгъгæ дзурынц. Ис хуыдымыкъæцæл дæр.
Хуымилиаг  – исты бæрæгбонмæ развæлгъау куывдæн  цы  мæнæу,
кæнæ ссад бавæрынц, уый.
Хуысархъуымац – зынаргъ зæлдаг хъуымац.
Хæмыцы  хуысархъуымац  Быценон йæ иу къухæй  кæрдгæ  кодта,
иннæ къухæй – хуыйгæ, æмæ Нартæн æхсæвæй бонмæ сæ фæлыст раивта.
Хуыфи  –  хор цæмæй фæсыгъдæг кæнынц, ахæм хæдзары  дзаума,
цармæй конд сыхырна.

Хъ
Хъалац – нуазæнкæхц, нуазæнкъус, куыси.
Уырызмæг Нарты ‘рбамбырдкодта, райста йæ хъалац-нуазæн, æмæ
зæгъы…
Хъалбихца – мæнгæхца.
Хъан  –  хъомыл кæнынмæ-иу кæй радтой æндæр мыггагмæ,  ахæм
чысыл  лæппу. Хъаныцард – уома буц, æнæмæт, хъæздыг æмæ  парахат
цард.
Чынтæ  ‘мæ Гуынтæ ныббырстой Нартæм. Нартæй чи цагъды фæци,
кæй  та  рæгъаугæс ыскодтой. Цагътой Нарты фос, æмæ  хъаныцардæй
æрвыстой сæ бонтæ.
Хъандзалджын  уæрдон  –  цъæтджын  рог  уæрдон,  дуар   æмæ
рудзгуытæ кæмæн уыд, ахæм.
Хъарман  –  хъæды мыггаг, сывылдзы ‘нгæсæн, фæлæ  сывылдзæй
фидардæр, хъæбæрдæр.
Хъæллæгъ  –  хортæ  куы бафснайынц, уæд  ма  дзы  цы  хæтæл
баззайы, уый.
Хъæргæнаг – ам – сармадзан.
Хъæстæл – сылыдзыхтæй ма цы ‘рлæдæрсы, уый.
Хъæстаргъ – хъæсдарæг
Хъиамæт – ам – фос, хæзна, фæллой.
Хъисын  –  хъисын уæлæфтау, къæвдабон-иу лæг  йæ  уæлæ  кæй
æрбаппæрста, ахæм.
Хъиу  –  1) чысыл мæкъуылгонд, цалдæр куырисы дзуарæвæрдæй;
2) нуар.
Хъох – хъæддаг хуы.
Донбеттыртæм ис хъохы мыггаг. Сæ дæндæгтæй дуртæ ссынц. Æмæ
йæ уыдонæй исчи куы сцæва, уæд нын Хæмыцæй пайда нал ис.
Хъохыдæндаг  –  æмбисондæн чи баззад, уыцы  Хæмыцы  дæндаг.
Æрхъызыдæндаг.
Хъох  Хæмыцы  сцæвынмæ куыд хъавыди афтæ  йæ  Хæмыц  кардæй
нырриуыгъта. Хъохæн йæ дæндаг фесхъиудта мæ ‘хситгæнгæ  Сатанайы
хъæбысы абадти… Хъохыдæндаг Сатана йæхимæ нывæрдта.
– Хъуаз – сыл саг.
Райсомы Сослан хъæдмæ ауади ‘мæ дыууæ хъуазы рацахста.
Хъусджын аг – цæджджинаг.
Хъуыран – уæрм, ныггæнд, зæххы бынты фæндаг.
Уæд  Уырызмæг æмæ Хæмыц мæличчы усмæ бахъуызыдысты, æмæ  йæ
амардтой.   Сæхæдæг,   кулдуары  цур  цы   хъуыран   уыди,   уым
бамбæхстысты.
Хъуыран – цавæрдæр сырды мыггаг.
Хъуытаз – чысыл дзæнгæрæг.
Хъуытазхъуыр кард – таурæгътæм гæсгæ – кæрдты  хуыздæр,  йæ
хæцæн  зынаргъ дурæй фæлыст кæмæн уыд, йæ кæрддзæм  –  нывæфтыд,
ахæм кард.
Стыр   хъуыддаджы   йæм   хъуытазхъуыркард   уыди,   æнæуый
хъуыддаджы та – æдзæнкард.
Хъылма   –  кæрдæджы  мыггаг,  скъæлдзойы  хуызæн,   мастæй
мастдæр, зайы хæхбæсты.

Ц
Цам – рагон ирон дзырд – æфсарм, худинаг, æгъдау. Цамдæн  –
уома,  къæмдзæстыг  дæн. Мах цам н’ амоны –  уома  ме  гъдау  н’
амоны.
Худинаг  у нæртон лæгæн мидæгмоймæ бацæуын – цас  дзы  кæны
æгас мыггаг дæр.
Цамта  –  дон-иу  кæм хастой, ахæм мигæнæн цармæй:  фыййауы
хызын.
Уæйыг  бацыд.  Уырызмæджы цамтайæ систа  ‘мæ  йæ  хæд-зилгæ
уæхстыл бакодта.
Цагъд – ам – алы хъæдæрмæг æмæ бæлас иумæ æдзæлгъæд калдæй.
Цатфæдис – тыхджын æфсады ныхмæ-иу цы фæдис рацыд, ахæм.
Цæлхыты куырдалæгон – дæсны цæлхгæнæг.
Цæрддзуйыбæстæ – ам: дæлимонты бæстæ.
Адæг  цæ гуыр-гуыргæнгæ Цæрддзуйыбæстыл рахаста, æмæ фæуæле
сты.
Цирхъ  –  дыгомон  æхсаргард; хæцгæ  кæмæй  фæкæнынц,  ахæм
фæрæт.
Æз уæларв куырдыкуыст кæнын, æмæ дын мæнæ лæварæн мæ цирхъ,
мæхи къухæй конд.
Цуангæнæнтæ – цуанæтты ‘взагыл афтæ хонынц хæцæнгæрзтæ.
Цумагæнæг  – хицауы номæй æмæ хицауы фæндæй чи дзуры,  ахæм
лæг.
Цурхъ – къахыдзаума.
Цыбæл – цуанæтты ‘взагыл – йегар.
Цылыхъ – цуанон лæджы хызын, цармæй хуыд.
Тагъд  мын,  хæрынæн – адджын, хæссынæн  рог  чи  уа,  ахæм
хæринæгтæ ацæттæ кæн мæ цылыхъхъы дзаг.
Цыппæрдзæлхыг – цыппар цалхы кæмæн ис, ахæм æхгæд уæрдон.
Цытыуазæг – минæвар.

Цъ
Цъала  –  доны фæйнæфарс, донгæрæттæ, митдон кæдæм лæдæрсы,
уыцы комрæбынтæ хæхты.
Цъауби – цъыфдзаст, уымæл ран.
Фæйнæ  галы  ‘мæ фæйнæ бæхы Бузыбыдырмæ фæкæн, æмæ  цæ  уым
фæхиз доныбылтыл æмæ цъаубиты.
Цъоз  –  нысанæн-иу кæй æвæрдтой, топпæй  фæлваргæйæ,  ахæм
фæйнæджы  гæбаз.  Цъоз  фидаргонд вæййы  даргъ  хъилыл,  æмæ  йæ
афтæмæй ысуадзынц хæрдмæ мæсыджы къулыл.
Цъой – сылмæнæу.
Бон  сауизæрмæ  фæкуыстой æфсымæртæ Санты мæликкæн.  Изæрæй
цын   Санты  мæликк  радта  мамæлайыкъæбæр,  цъойæконд  æмæ   цæ
схуыссынкодта бæхты кæвдæсы.
Цъыззымыззы – куырмæджы архайын.
Цъынды – æууæнчы тыххæй исты дзаума куы радтынц, уæд, уый.
Уæдæ  мын  æвдисæн ныллæууæд Уырызмæг, æмæ  мæм  йæ  цъынды
радтæд.

Ч
Чесахъæд  –  хъæбæр хъæд, зазхъæд, æнусмæ цъæх-цъæхидæй  чи
лæууы, ахæм хъæд.
Чесена – мæсыг, фидæрттæгонд гæнах.
Чылæ – афтид хъузг.
Мæлдзыг афтид чылæ хæссы.
Чыс – фæлмæн къæдзæхы згъæлæнтæ.

Чъ
Чъылыхдон  – чъизи, нуазынæн чи нæ бæззы, ахæм  дон;  змæст
дон.
Чъырын – дурын бæстыхай; чъыримæ амад мæсыг.
Гуымир-æлдар бацыд чъырынмæ, æмæ фæрсы Нарты адæмы.

About admin

Browse Archived Articles by admin

Related

Sorry. There are no related articles at this time.

Leave a Comment

Your email address will not be published.

istanbul escort